اقتباس‌های سینمایی

ادبیات و فیلم

۹ آبان ۱۳۹۷

از ابتدای تاریخ سینما، ادبیات بخشی اساسی از فیلم‌ها را تشکیل داده است و اقتباس‌های سینمایی و ادبیات همواره تأثیر بسزایی در جذاب‌ساختن و غنی‌کردن سینما داشته است. به طور مثال از سال ۱۸۹۵ میلادی که برادران لومیر دستگاه سینماتوگراف خود را در کافه‌ای به معرض تماشای عموم گذاشتند تا سال ۱۸۹۹ میلادی که ژرژ ملی‌یس نخستین فیلم داستانی اقتباس شده را ساخت، سینما از مسیرهای مختلفی گذر کرد. مردمی که در این نخستین روزهای پیدایش سینما شور و شوق فراوانی نشان می‌دادند، در طول ۵-۶ سال رفته رفته اشتیاق خود را از دست دادند و فیلم‌های کوتاه، مستند و… دیگر برایشان جذابیت نداشت. کارگردانان و دست‌اندرکاران سینما به دنبال راهی بودند تا مردم را دوباره جذب کنند. یکی از این راه‌ها داستان بود. داستان‌هایی که از کتاب‌ها یا وقایع روزمره اقتباس شده بودند.

شما می‌توانید به‌روزترین و بهترین آثار سینمایی را در فیلم‌نت، سایت تماشای آنلاین فیلم ببینید.

اقتباس چیست؟

اقتباس در لغت به معنی فراگرفتن علم و دانش از چیز دیگر است. لغت‌نامه دهخدا اقتباس را چنین تعریف می‌کند: «اقتباس به معنای گرفتن آتش است. چرا که مصدر است و از واژه عربی قبس گرفته شده است به معنای آتشپاره و نیز در معانی، گرفتن روشنایی، علم‌آموختن از کسی، از کسی فایده و دانش گرفتن هم معنی می‌دهد. در اصطلاح نیز یعنی آوردن اندکی از عبارت و… در نوشته خود.»

اقتباس فقط از ادبیات صورت می‌گیرد؟

جواب قطعی به این سؤال منفی‌ست. هرچند که ما از ابتدای این مقاله به اقتباس از ادبیات و داستان پرداختیم؛ اما باید متذکر شد که حتی در یک فیلم هم می‌شود از منابع و انواع هنر الهام گرفت و اقتباس کرد. اقتباس از ادبیات می‌تواند در هنگام نگارش فیلمنامه و داستان باشد. برای شیوه‌های بازیگری می‌شود از تئاتر اقتباس کرد یا از فیگورهای نقاشی الهام گرفت. عکاسی و عکس‌های معروف می‌تواند منبع اقتباس فیلمساز برای بحث نورپردازی و شیوه‌های فیلمبرداری باشد. در طراحی صحنه می‌توان از نقاشی و معماری کمک گرفت و به همین منوال می‌شود منابع بی‌شماری برای اقتباس در نظر گرفت. در آخر، آیا ادبیات هم از سینما اقتباس می‌کند؟ برای دیدن پاسخ این سؤال می‌توانید به مقاله «اقتباس ادبیات از سینما» مراجعه کنید. 

اقتباس چه انواعی دارد؟

سه نوع اقتباس اصلی در سینما وجود دارند:

  • آزاد
  • وفادار
  • لفظ به لفظ

اما باید گفت که در سینمای امروز، انواع اقتباس‌ها انجام می‌گیرد و به شکلی التقاطی انجام می‌شود. در اقتباس آزاد، معمولاً یک شخصیت، یک ایده یا یک موقعیت از منبع اقتباس می‌شود و فیلمساز به شکل مستقلی با توجه به دستگاه فکری خود به آن می‌پردازد. مانند «سریر خون»، از «اکیرا کوروساوا» که از مکبث شکسپیر اقتباس آزادی کرده است.

اقتباس وفادار، می‌کوشد که روح اصلی اثر را حفظ کند و در حد ممکن اثر ادبی به قالب سینمایی درآورد. همانطور که جرج بلستوت در «رمان در قالب سینما» می‌گوید اقتباس‌های وفادار، عموماً آثاری اصیل هستند و اثر اصلی را تفسیر می‌کنند. مانند «تام جونز» از تونی ریچاردسون که از رمان فیلدینگ اقتباس شده است.

اقتباس وفادار که سعی دارند عیناً اثر را به سینما تبدیل کنند و معمولاً از نمایشنامه‌ها اقتباس می‌شوند. فیلم‌هایی مثل «سفر طولانی به درون شب» از سیدنی لومت که با اقتباس از نمایشنامه یوجین اونیل ساخته شده است یا فیلم «چه کسی از ویرجینا وولف» از مایکل نیکولز که از نمایشنامه ادوارد آلبی اقتباس شده است و همچنین کل اقتباس‌هایی که لارنس اولیویه از نمایشنامه‌های ویلیام شکسپیر انجام داده است.

چگونه می‌توان از یک اثر اقتباس کرد؟

اگر بخواهیم از اثری داستانی اقتباس کنیم، ابتدا باید داستان اصلی را با دقت بخوانیم و اجزای ساختاری آن را بشناسیم. سپس به این مسئله بپردازیم که آیا این اثر با توجه به ظرایف و ظرفیت‌هایش آیا قابلیت تبدیل به یک اثر بصری مثل سینما را دارد یا خیر. برای این تشخیص باید مدیوم‌های سینما و ادبیات را به خوبی شناخته باشیم و بدانیم که سینما چه ظرفیت‌هایی دارد و چگونه می‌توان واژه‌ها را در قالب پلان‌های تصویری ارائه داد و آیا داستان می‌تواند همان کشش را ایجاد کند؟ مثلاً می‌توانیم عناصر داستان اثر مورد اقتباس را استخراج کنیم و به بررسی آن و اوج و فرود داستانی‌است بپردازیم. برای شناخت بهتر عناصر داستان، می‌توانید مقاله‌ «عناصر داستان را بشناسیم» را بخوانید.

نخستین اقتباس‌های سینمایی

ـ ژرژ ملی‌یس در سال ۱۸۹۹ فیلمی ساخت به نام «ماجرای دریفوس» که موضوع آن از روزنامه‌های آن زمان اقتباس شده بود. فیلم ماجرای دریفوس ماجرای سروان معروفی از ارتش فرانسه را روایت می‌کند که متهم  به جاسوسی شده است. این فیلم در ۱۵ دقیقه تهیه شده است.

مردم به شدت از این فیلم استقبال کردند و همین سبب شد تا فیلمسازان و تهیه‌کنندگان دیگر نیز به داستان‌های اقتباسی روی آورند.

ژرژ ملی‌یس مجدداً در سال ۱۹۰۰ به داستان اقتباسی روی آورد. ملی‌یس فیلم «سیندرلا» را بر اساس داستان‌های پریان ساخت.  یک سال بعد فیلم «سفر به کره ماه» را بر اساس داستان‌های علمی‌تخیلی ژول ورن کارگردانی کرد و بعد از آن فیلم‌های «سفرهای گالیور»، «روبنسون  کروزئه» و «نفرین فاوست» را ساخت. در باقی کشورها مانند ایتالیا نیز تلاش‌هایی در جهت ساخت فیلم‌هایی بر اساس داستان‌های معروف انجام شد.

ـ در آمریکا، «دیوید وارک گریفیث» که کارش را با بازیگری آغاز کرده بود، نسبت به ساخت فیلم‌های اقتباسی تمایل نشان داد. او در سال ۱۹۰۸ فیلمی به نام «به‌خاطر عشق به طلا» ساخت که اقتباسی بود از داستان جک لندن و بالاخره فیلم عظیم او تعصب که از چهار داستان اقتباس شده بود:

  • ویران‌شدن شهر بابل
  • مصلوب‌شدن مسیح
  • کشتار سن‌بارتلمی (کشتار پروتستان‌ها در جریان جنگ‌های مذهبی فرانسه، قرن ۱۶ )
  • سرکوب تظاهرات کارگران در جنبش‌های کارگری جدید

گریفیث به وسیله این چهار داستان، مسئله خشونت و تعصب انسان را مطرح می‌کند. این فیلم اقتباسی شاید برای فروش گیشه مناسب نبود؛ اما فیلمی تاریخی در روند تاریخ سینما محسوب می‌شود و نو آورهای فراوانی در خود دارد.

لذت تماشا را با فیلم‌نت تجربه کنید. فیلم‌نت لذت تماشا، هرلحظه، هرکجا!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *